Đền thờ tiến sĩ Thân Nhân Trung

...Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí quốc gia làm công việc cần thiết...

                                                                                                                                               Thân Nhân Trung

"Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” – câu này ngay sau khi xuất hiện năm 1484 trên tấm văn bia đầu tiên đề danh Tiến sĩ ở Văn miếu Quốc Tử Giám đến nay vẫn được coi như một “định nghĩa” chuẩn mực nhất về kẻ sĩ, trí thức Việt Nam. Người viết nên câu văn bia bất hủ ấy chính là Hàn lâm viện thừa chỉ, Đông các đại học sĩ Thân Nhân Trung.

ĐỀN THỜ TIẾN SĨ THÂN NHÂN TRUNG

Làng Yên Ninh thị trấn Nếnh huyện Việt Yên nổi tiếng là làng có truyền thống khoa bảng, trong đó có Tiến sĩ Thân Nhân Trung - người nổi tiếng với câu nói “Hiền tài là nguyên khí quốc gia…”. Tại đây hiện có ngôi đền thờ 10 vị tiến sĩ các triều đại. Đây là một trong những điểm tham quan cho du khách gần xa khi đến với huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang.

 

Đền thờ Tiến sĩ

Đền thờ Tiến sĩ được xây dựng ở đầu thôn Yên Ninh - TT Nếnh, huyện Việt Yên. Đền được xây dựng trên khuôn viên đất rộng và bằng phẳng nhìn ra hướng Tây Bắc với tổng diện tích 1341,5m2. Đền nằm gần chợ Nếnh tại số nhà 36 phố Hoàng Công Phụ sát trục đường quốc lộ 1A, cách thành phố Bắc Giang khoảng 12km về phía Tây - Nam. Trong đền gian giữa có bức hoành phi nổi bật với dòng chữ “Phương danh thiên cổ”. Nghĩa là: Danh thơm ngàn năm. Hậu cung có tượng Hàn lâm viện thừa chỉ, kiêm Đông các Đại học sĩ Thân Nhân Trung thờ ở ban chính. Bên cạnh là bài vị thờ các vị tiến sĩ khác. Trong lịch sử, làng Yên Ninh thuộc đất Châu Lạng, thời Lý- Trần thuộc lộ Bắc Giang, thời Lê thuộc trấn Kinh Bắc. Từ thế kỷ XV đến thế kỷ XVII làng đã có 10 Tiến Sĩ đỗ đạt thành danh. Nhằm giáo dục truyền thống khoa bảng, dưới thời Lê, các dòng họ ở Yên Ninh đã xây dựng từ đường, nhà thờ họ để tôn thờ và ghi nhớ công lao của các vị tổ họ và các Tiến sĩ làm rạng danh quê hương. Nhà thờ họ Thân được xây dựng trong khoảng thời gian này. Trải qua thời gian lịch sử, đền thờ họ Thân nay không còn, chỉ còn lại dấu tích là hệ thống chân tảng cột đền xưa. Trên cơ sở đó, năm 1995 nhân dân làng Yên Ninh đã phục dựng lại ngôi đền, lấy tên là đền Tiến sĩ và đặt bài vị 10 Tiến sĩ để tôn thờ, ghi nhớ công trạng của các tiến sĩ đối với quê hương, đất nước. Những vị tiến sĩ được lưu danh trong ngôi đền khoa bảng này gồm: Người mở đầu khai khoa là Tiến sĩ Thân Nhân Trung đỗ Tam hiệp Đồng Tiến sĩ xuất thân khoa thi Kỷ Sửu năm 1469. Tiến sĩ Nguyễn Lễ Kính đỗ Tam hiệp Đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Ất Mùi năm 1475. Tiến sĩ Ngô Cảnh Vân đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân khoa Tân Sửu năm 1481. Tiến sĩ Thân Nhân Vũ (con trai Thân Nhân Trung) đỗTam giáp Đồng Tiến sĩ khoa Tân Sửu năm 1481. Tiến sĩ Thân Cảnh Vân (cháuThân Nhân Trung) đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ tam danh (thám hoa) khoa Đinh Mùi năm 1487. Tiến sĩ Thân Nhân Tín (con trai Thân Nhân Trung) đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Canh Tuất năm 1490. Tiến sĩ Đỗ Văn Quýnh đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Canh Thìn năm 1520. Tiến sĩ Doãn Đại Hiệu đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Tân Sửu 1541.Tiến sĩ Nguyễn Nghĩa Lập đỗ Đệ nhị Đồng giáp Tiến sĩ năm 1553. Tiến sĩ Hoàng Công Phụ đỗ Đệ tam giáp Đồng Tiến sĩ khoa Kỷ Mùi năm 1619. Như vậy có thể nhận thấy rằng trong gần 200 năm từ 1469 - 1619 làng Yên Ninh đã có 10 Tiến sĩ đỗ đạt thành danh qua các kỳ khoa kỳ của các triều đại phong kiến Lê - Mạc, trong đó có dòng họ như họThân có 4 đời Cha con, ông, cháu đều đỗ Tiến sĩ. Tiêu biểu là Tiến sĩ Thân NhânTrung người đã làm đến chức Phó đô nguyên suý Tao đàn nhị thập bát tú dưới thời vua Lê Thánh Tông từng giữ các chức vụ Đông các Đại học sĩ kiêm Tế Tửu Quốc Tử Giám kiêm Thượng thư Bộ Lễ, Chưởng Hàn lâm viện sự, Thượng thư Bộ Lại, Nhập nội phụ chính. Người nổi tiếng với câu nói đã được khắc vào văn bia Tiến sĩ năm Nhâm Tuất (1442) hiện đặt tại Văn Miếu Quốc Tử Giám Hà Nội về tầm quan trọng của giáo dục nhân tài cho đất nước: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn…” Đền Tiến sĩ hiện nay là công trình kiến trúc hình chữ đinh, gồm 3 gian tiền tế chiều dài 7,5m, chiều rộng 6m và hậu cung 1 gian nhỏ dài 3m, rộng 2,8m, các công trình bổ trợ khác như sân đền, cổng đền. Trong đền còn lưu giữ được nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị, như hệ thống bài vị khắc chữ Hán của 10 vị Tiến sĩ, bia đá, cây hương thời Lê, ngai thờ và nhiều đồ thợ tự có giá trị khác.

 

 

  

 

 

Bài vị các Tiến sĩ trong đền (Bên trái Tiến sĩ Thân Nhân Trung)

Bài vị các Tiến sĩ trong đền (Bên phải Tiến sĩ Thân Nhân Trung)

Bia ghi danh 10 vị tiến sĩ tại đền thờ

Đền thờ Tiến sĩ có ý nghĩa lớn trong việc giáo dục truyền thống hiếu học, truyền thống khoa bảng của thế hệ cha anh làng Yên Ninh. Là nơi khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần học tập, phát huy sáng tạo như câu nói nổi tiếng “ Hiền tài là nguyên khí quốc gia” của Thân Nhân Trung từ bao đời nay là kim chỉ nam cho mọi thế hệ.

Hàng năm vào ngày 10 tháng giêng âm lịch nhân dân địa phương tổ chức cúng tế các vị Tiến sĩ ở đền ôn lại truyền thống khoa bảng của cha ông để giáo dục con cháu noi gương thế hệ đi trước phát huy truyền thống hiếu học trên quê hương mình. Với những giá trị của di tích, năm 2009 đền thờ Tiến Sĩ đã được UBND tỉnh Bắc Giang công nhân là di tích Lịch sử -Văn hóa. Đây là một trong những điểm tham quan cho du khách trong hành trình tham quan làng cổ Thổ Hà, chùa Bổ Đà tại huyện Việt Yên./.

Bằng công nhận di tích Lịch sử  cấp thành phố

                                                               Nghiêm Thị Lan sưu tầm